امروزه خانواده ها به دلایل مختلف از جمله اختصاص ندادن وقت کافی، برقرار نکردن رابطه صمیمانه، عدم توجه به تفاوتهای فکری و اعتقادی با جوانان، مهارت لازم برای دادن آموزش های مربوط به ازدواج به فرزندان خود را کمتر دارند و سرعت رشد اطلاعاتی موجب سبقت گرفتن جوانان از خانواده ها شده است. اما فقط داشتن اطلاعات زیاد، کافی نیست. بسیاری از جوانان عقاید نادرستی درباره ی ازدواج و زندگی مشترک دارند و بسیاری از عوامل مهم در داشتن زندگی موفق را نادیده می گیرند. برخی معتقدند عشق معجزه می کند و اگر یکدیگر را دوست داشته باشیم هیچ مشکلی در زندگی نخواهیم داشت. در این صورت به جای تفکر و برنامه ریزی برای داشتن زندگی موفق بعد از ازدواج، هم و غم خود را صرف برنامه ریزی برای هر چه با شکوهتر برگزار شدن جشن ازدواج می کنند و پس از گذراندن یک شب رویایی با انبوهی از مشکلات مواجه شده و دچار سرخوردگی می شوند. اینجاست که گرفتن کمک حرفه ای از افراد متخصص بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می رسد.
مشاوره پیش از ازدواج کمک به افراد برای گرفتن یک تصمیم و انتخاب آگاهانه و درست است. به این منظور علاوه بر دادن آگاهی های لازم در مورد ماهیت واقعی ازدواج و زندگی مشترک و مهارتهای مورد نیاز برای ورود به این مرحله ی جدید زندگی، به افراد کمک می کنیم تا خود را بیشتر بشناسند و بدانند دقیقا از زندگی مشترک و از ازدواج چه می خواهند و تا چه اندازه فردی که انتخاب کرده اند انتظارات آنان را برآورده می کند.
مواردی که معمولا در مشاوره پیش از ازدواج مورد ارزیابی قرار می گیرد عبارتند از:
- سنجش میزان آمادگی برای ازدواج از نظر عقلی و فکری، روانی، اقتصادی و خانوادگی
- مشخص کردن اهداف طرفین از ازدواج و بررسی میزان هماهنگی آنها
- بررسی وضعیت فرهنگی، مذهبی، اقتصادی و اجتماعی خانواده ها و میزان هماهنگی آنها
- کمک به افراد برای مشخص کردن ملاک های خود برای انتخاب همسر و تعیین نمره ی طرف مقابل در هر یک از این ملاکها
- بررسی چالش های به وجود آمده در دوره ی آشنایی و کمک برای حل آنها
- بررسی سلامت روانی طرفین ( وجود یا عدم وجود اختلالاتی مانند وسواس، افسردگی، اضطراب و …)
- بررسی ویژگیهای شخصیتی طرفین و میزان هماهنگی آنها
برای سنجش ویژگیهای شخصیتی از آزمونهای استاندارد و علمی شخصیت شناسی استفاده می شود. مشابهت برخی از ویژگیهای شخصیتی در زن و مرد می تواند به روابط نزدیکتر و صمیمانه تر بینجامد. زن و شوهری که هر دو برونگرا هستند و نیاز به تحریک محیطی دارند از انجام فعالیتهای اجتماعی مانند رفتن به مسافرت و مهمانی لذت می برند. در حالی که اگر یکی از آنان درونگرا و دیگری برونگرا باشد یکی تمایل به آرامش و زندگی عادی و بدون تنش دارد و دیگری تمایل به بودن در جمع های شلوغ و فعالیتهای متنوع و این موضوع در صورتی که زن و شوهر با ویژگیهای شخصیتی یکدیگر آشنا نباشند و فضای فردی لازم برای نفر دیگر قایل نباشند باعث درگیری بین آنها خواهد شد.
بنابر این شناخت ویژگیهای شخصیتی هم از جنبه ی خودشناسی و هم شناخت طرف مقابل، اهمیت زیادی دارد. چه بسا دو نفر از نظر سایر جنبه ها مانند سن، تحصیلات، ویژگیهای فرهنگی و خانوادگی هماهنگی زیادی داشته باشند اما از نظر شخصیتی مناسب هم نباشند. آگاهی از این ویژگیها جز با مراجعه به مراکز معتبر و کمک گرفتن از متخصص امکان پذیر نیست. باید توجه داشت آزمونهایی که امروزه به وفور در اینترنت و مجلات با عنوان آزمونهای خودشناسی و شخصیت شناسی وجود دارد از استاندارد لازم برای این امر برخوردار نیستند. آزمونهای معتبر شرایط علمی خاصی دارند و فقط توسط متخصص قابل تفسیر هستند.
یکی دیگر از ویژگیهایی که در مشاوره پیش از ازدواج مورد توجه قرار می گیرد. نیازها و انتظارات دو طرف از همسر است. نیازهایی مانند نیاز به قدرت، نیاز به عشق و محبت، نیاز به تفریح ، نیاز به آزادی و نیازهای جسمی و مالی در همه ی افراد وجود دارد اما افراد مختلف از دو جهت متفاوتند: یکی در نوع نیازی که شدیدتر احساس می کنند و اولویت اصلی آنها را تشکیل می دهد و یکی در کیفیت برآورده شدن نیاز از نظر آنها و انتظاری که از طرف مقابل دارند. به طور مثال اگر اولویت یکی از همسران نیاز به تامین مالی و جسمی باشد اما اولویت دیگری نیاز به تفریح باشد همیشه بر سر اینکه پس انداز کنیم یا به تفریح و مسافرت برویم با هم اختلاف نظر خواهند داشت. از طرف دیگر حتی اگر دو طرف به عنوان مثال به یک میزان نیاز به عشق و محبت داشته باشند کافی نیست چون ممکن است معنای محبت کردن برای هر کدام از آنها متفاوت باشد. اگر یکی محبت کردن را ابراز عشق کلامی بداند و دیگری تامین نیازهای جسمی مثل غذا و پوشاک و … همیشه ازینکه محبت مورد نظر خود را دریافت نمی کنند گله مند خواهد بود. مشاوره پیش از ازدواج به زوجین کمک می کند از نیازهای خود و طرف مقابل آگاه شوند و نحوه ی ابراز آن نیاز و برطرف کردن نیازهای طرف مقابل را بیاموزند.
بررسی سبک دلبستگی و توانایی افراد در برقراری روابط صمیمانه نیز از دیگر موضوعات مورد توجه در مشاوره پیش از ازدواج است. سبک دلبستگی مفهومی شناخته شده در روان شناسی است که سالهاست تحقیقات زیادی درباره آن انجام شده است. سبک دلبستگی اشاره به نوع رابطه ی فرد با مادر در دو سال اول زندگی دارد. در این دوره مادر کل دنیای کودک را تشکیل می دهد و تجربه ی کودک از دنیای بیرون و انسانهای دیگر بستگی زیادی به رفتار مادر دارد. مادری که همیشه در دسترس است و به نیازهای کودک به موقع پاسخ می دهد این پیام را به کودک منتقل می کند که دنیا جای امنی است و می توان به دیگران اعتماد کرد به این حالت سبک دلبستگی ایمن گفته می شود. از طرف دیگر مادری که وجود کودک را مانع پیشرفت خود می داند، مدام او را تنها می گذارد و محبت و مراقبت کافی برایش فراهم نمی کند در کودک احساس نا امنی و بی اعتمادی ایجاد می کند و سبک دلبستگی نا ایمن را در او شکل می دهد. تحقیقات نشان داده است که سبک دلبستگی تا بزرگسالی ادامه پیدا می کند و در روابط زناشویی تاثیر زیادی دارد. سبک دلبستگی ایمن یکی از پیش بینی کننده های مهم رابطه زناشویی موفق و سبک دلبستگی نا ایمن از پیش بینی کننده های رابطه زناشویی ناسازگار است.
مشاور یا روان شناس پس از انجام بررسی های لازم توجه طرفین را به نقاط قوت این ازدواج و نقاط ضعف و مشکلاتی که ممکن است برای آنها پیش بیاید جلب می کند، در مورد چالش هایی که احتمالا با آن روبرو خواهند بود آگاهی می دهد و راه حل های پیشنهادی را با هم بررسی می کنند. گاهی اوقات ممکن است راه حل پیشنهادی گذراندن یک دوره روان درمانی برای یکی از طرفین یا گذراندن دوره های مهارتهای زندگی برای هر دو باشد.
همانطور که دیدید مشاوره پیش از ازدواج کاری فراتر از پاسخ ساده به این سوال است که آیا ما برای ازدواج با هم مناسب هستیم یا نه و ممکن است جلسات متعددی به طول بینجامد. در نهایت تصمیم گیرنده اصلی خود طرفین هستند که می توانند با دید بسیار بازتری به فراروی خود بنگرند و آمادگی پیدا کنند که با آگاهی و شناخت بیشتر و تردید و نگرانی کمتر، در مورد مهمترین انتخاب زندگی شان تصمیم بگیرند.
دکتر فاطمه فروزش یکتا
